Το 1968, η Τζέην Έλλιοτ, δασκάλα δημοτικού, πραγματοποίησε ένα διήμερο πείραμα. Την πρώτη μέρα, έπεισε τα παιδιά πως όσα έχουν μπλε μάτια είναι ανώτερα από όσα έχουν καφέ μάτια, και πως από εκείνη τη στιγμή θα είχαν πλεονεκτική θέση έναντι των καφέ στα πάντα: Οι μπλε θα είχαν μεγαλύτερο διάλειμμα ενώ οι καφέ θα έμεναν μέσα, σε καμία περίπτωση οι καφέ δεν θα μπορούσαν να παίξουν με τους μπλε, ενώ οι καφέ θα έπρεπε να φοράνε κολάρο ώστε να ξεχωρίζουν και να πίνουν νερό από τον ψύκτη μόνο με ποτήρι. Τη δεύτερη μέρα, οι ρόλοι αντιστράφηκαν. Τώρα, οι καφέ είναι καλύτεροι, πιο έξυπνοι, έχουν παραπάνω διάλειμμα και απολαμβάνουν όλα όσα απολάμβαναν την προηγούμενοι οι μπλε. Οι αντιδράσεις και η συμπεριφορά των παιδιών καταγράφηκαν από κάμερες. Μια ήρεμη τάξη, με χαρούμενα παιδιά που έπαιζαν και διασκέδαζαν, χωρίστηκε στη μέση. Για πρώτη φορά, υπήρξε συμπλοκή στην αυλή του σχολείου μεταξύ καφέ και μπλέ ματιών, με τους τελευταίους να αποκαλούν υποτιμητικά τους μέχρι πριν λίγο φίλους τους “καφεμάτηδες”, όπως αποκαλούσαν οι γονείς τους τους μαύρους, “αράπηδες”. Για πρώτη φορά, τα παιδιά ένιωθαν το βάρος της φυλετικής διάκρισης και του ρατσισμού στις πλάτες τους, για κάτι που δεν επέλεξαν να έχουν (καφέ ή μπλε μάτια) και που δεν μπορούσαν να αλλάξουν. Αντιθέτως, όταν βρίσκονταν στην πλεονεκτική θέση του ανώτερου, κατόπιν εντολής δασκάλας, η «ψυχολογία του ευνοημένου» τα ωθούσε στο να είναι πιο χαρούμενα και να λύνουν ασκήσεις πολύ πιο γρήγορα».
“Μισούμε επειδή διδαχτήκαμε να μισούμε. Μισούμε επειδή είμαστε αμαθείς. Είμαστε τα «προϊόντα» αμαθών ανθρώπων, που διδάχτηκαν τη λανθασμένη εκτίμηση, ότι υπάρχουν τέσσερις ή πέντε φυλές.
Δεν υπάρχουν τέσσερις ή πέντε φυλές. Υπάρχει μόνο μία φυλή πάνω στη Γη και όλοι είμαστε μέλη της. Η ανθρώπινη φυλή. Αλλά έχουμε διαχωρίσει τους ανθρώπους σε φυλές ούτως ώστε κάποιοι από εμάς, να θεωρούμαστε υπέρτεροι των άλλων.
Πιστέψαμε ότι αυτό θα «δούλευε», αλλά τελικά αυτό αποδείχτηκε κακό για όλους. Ήρθε η ώρα να ξεμπερδεύουμε με αυτήν την κατάσταση… Δεν υπάρχει το «γονίδιο» του ρατσισμού. Δεν υπάρχει το «γονίδιο» της θρησκοληψίας. Δεν γεννιέσαι θρησκόληπτος ή φανατισμένος. Πρέπει να διδαχτείς πως να γίνεις κάτι τέτοιο. Οτιδήποτε όμως μπορείς να το μάθεις, μπορείς και να το “ξεμάθεις”. Ήρθε η ώρα να ξεμάθουμε τον φανατισμό μας. Ήρθε η ώρα να τον ξεπεράσουμε. Όσο πιο σύντομα, τόσο το καλύτερο” (Jane Elliott, 1968)
